« به زانو در نیا! | Main | شاهکارهای ادبی ـ ۹ »

ناخمن

ناخمن
لئونارد مایکلز
ترجمه‌ی مهتاب کلانتری
نشر نی
۱۴۳ صفحه
سال نشر: ۸۵

کتاب «ناخمن» را من در روزهای برگزاری نمایشگاه کتاب تهران، ـ به «پیش‌نهاد» که چه عرض کنم!‌ ـ به «اصرار» مهدی گرفتم؛ هر چند نامی از «لئونارد مایکلز» به گوش‌ام نخورده بود و گمان هم نمی‌بردم با نویسنده‌ی چندان شاخصی روبه‌رو باشم.

حالا که بعد از چند ماه بالاخره سراغ کتاب رفتم و خواندم‌اش، تازه دلیل اصرار مهدی را می‌فهم‌ام! و حسرت می‌خورم که چرا زودتر کتاب را دست نگرفته بودم.

کتاب، پنج داستان‌کوتاه و دو مقاله دارد؛ داستان‌ها این‌ها هستند:
ـ ناخمن
ـ معما که تمامی ندارد
ـ ناخمن در مسابقه‌ی اسب‌دوانی
ـ ناخمن اهل لس‌آنجلس
ـ رمزشناسی
و عناوین مقاله‌ها هم این‌ها‌: «درآمدی بر زندگی در داستان» و «شخصی و فردی».

شخصیت مشترک داستان‌ها مردی‌ست به نام «ناخمن» که حدود پنجاه ـ سال سن دارد؛ ریاضی‌دان است و یهودی و پدربزرگ و مادربزرگ‌اش را در «آشویتس» از دست داده. مادر و پدرش به امریکا مهاجرت کرده‌اند و او در امریکا به دنیا آمده. حالا یکی ـ دو خط ِ اول مقدمه‌ی کتاب را بخوانید و ببینید «ناخمن» چه‌قدر به خود «مایکلز» شباهت دارد:

«لئونارد مایکلز دوم ژانویه‌ی ۱۹۳۳ در لووِر ایست‌ساید ِ منهتن به دنیا آمد و همان‌جا بزرگ شد. پدر و مادرش یهودیانی بودند که از لهستان به امریکا مهاجرت کرده بودند»... این را اضافه کنید به این‌که «مایکلز» (۲۰۰۳ ـ ۱۹۳۳) هم مثل «ناخمن» استاد دانش‌گاه است.

پیش از این در یادداشت‌های‌‌ام درباره‌ی کتاب‌های «گذران روز» (+) و «خوبی خدا» (+) (که گزیده‌هایی از داستان‌های کوتاه ‌ِ نویسندگان روز آلمانی و امریکایی هست‌اند)، اشاره کرده بودم که انگار داستان‌نویسی روز ِ دنیا دوباره دارد به سمت داستان‌گویی به معنای حقیقی کلمه و فارغ از پیچیدگی‌های فرمی ِ صرف (و نه بی‌توجه به فرم) پیش می‌رود و لذتی که خواننده از خواندن داستان می‌برد باز مهم‌ترین رکن ِ داستان می‌شود.

مهم‌ترین ویژگی این پنج داستان ِ به‌هم‌پیوسته‌ی «مایکلز» از نظر من همین لذت‌بخش‌بودن داستان‌هاست: این‌که داستان‌ها را با علاقه می‌خوانی و بدون احساس خستگی جلو می‌روی و مشتاقانه انتظار داستان بعدی را می‌کشی و مگر همین یک ویژگی برای یک کتاب داستانی حسن کوچکی‌ست؟

به‌قول «ارنست همینگوی»: شما اثر را برای سرگرمی بخوانید، حالا اگر توانستید چیزی در آن پیدا کنید چه به‌تر! (نقل به مضمون).

هر پنج داستان مجموعه را می‌توان جداگانه و به صورت مستقل خواند، ـ کما این‌که این داستان‌ها که آخرین نوشته‌های «مایکلز» پیش از مرگ‌اش هستند هرگز به‌ شکل کتاب منتشر نشده‌اند و این‌ور و آن‌ور در مجلاتی مثل «نیویورکر» و «پارتیزان ری‌ویو» چاپ شده‌اند ـ اما بعد از خواندن داستان‌ها در یک مجموعه‌ی واحد حس می‌کنید که شخصیت «ناخمن» در طی این پنج داستان است که هویت می‌یابد و به شکل یک شخصیت کامل درمی‌آید (تقریبن شبیه ِ سِیری که شخصیت یک رمان از سر می‌گذارند)؛ انگار هر یک از این داستان‌ها در عین استقلال، بدون دیگری چیزی کم دارد.

یک نکته‌ی جالب هم در داستان «ناخمن اهل لس‌آنجلس» هست که برای ما خواننده‌های ایرانی احتمالن هم جالب و هم ملموس است! شخصیت اصلی این داستان (غیر از «ناخمن») یک شاه‌زاده‌ی ایرانی به نام «علی مسعود» است که از شاه‌زاده‌های قاجار و هم‌دانش‌گاهی ِ «ناخمن» است و از او خواهش می‌کند در ازای دریافت هزار دلار مقاله‌ای درباره‌ی متافیزیک برای‌اش بنویسد!

هرچند بدون خواندن متن اصلی نمی‌توان درباره‌ی ترجمه‌ی یک کتاب اظهارنظر دقیقی کرد اما دست‌‌‌ِکم «فارسی» ِ مهتاب کلانتری، فارسی ِ روانی‌ست و کاملن حس این‌که ترجمه‌ی کتاب «ناخمن» ترجمه‌ای خوب و دقیق است را به خواننده منتقل می‌کند.