« تازه‌های نشر – ۲: چهار کتاب از نشر ماهی | Main | گوبسک ربا خوار »

گفت و گوی ناصر حریری با نجف دریابندری

یک‌گفت‌‌و‌گو (ناصر حریری با نجف دریابندری)
نشر کارنامه
۲۱۹ صفحه
سال نشر: ۱۳۷۶

نخستین آشنایی من با نام «نجف دریابندری» به مقاله‌ای بازمی‌گردد باعنوان «از نتایج نوشتن برای نویسنده بودن» که او در آن، بی‌رحمانه به صادق چوبک و به‌خصوص رمان «سنگ صبور» تاخته بود. اتفاقن، در آن سال‌های نوجوانی، صادق چوبک از بت‌های من بود و «سنگ صبور»‌اش رمان محبوب‌ام! به هم‌این خاطر تا مدت‌ها تصویری که از نجف دریابندری در ذهن داشتم، تصویری بود سیاه و از شما چه پنهان، آمیخته به نفرت!

با گذشت زمان، آن تصویر هم مخدوش و مغشوش شد و جای خودش را به تصویر انسان صریح و شوخ‌طبعی داد که نمی‌توان منکر اهمیت ِ حضور چند دهه‌ای‌اش در ادبیات معاصر ایران شد؛ چه هنگامی که بیش از پنجاه سال پیش با ترجمه‌ی «وداع با اسلحه»، نام ارنست همینگ‌وی را بر سر زبان‌ها انداخت و چه آن هنگام که در کنار دیگران، اولین گام‌ها را برای جا انداختن رسم ویرایش کتاب بر‌داشت. «نجف دریابندری» با ترجمه‌‌های‌اش به چند نسل از کتاب‌خوان‌های ایرانی خدمت شایگانی کرده و در پیش‌برد غنای ترجمه به فارسی هم نقش به‌سزایی داشته.

بگذریم؛ غرض از این یادداشت، تقدیر و تشکر از «نجف دریابندری» نیست؛ هدف‌ام پیش‌نهادی‌ست برای شما که چون‌آن‌ چه توانستید، کتاب گفت‌ و گوی «ناصر حریری» با «نجف دریابندری» را بخوانید. تنها چاپ این کتاب در سال 1376 انجام شده و تا آن‌جا که می‌دانم متاسفانه بازنشر نداشته است. از این جهت شاید کمی برای تهیه‌ی آن به زحمت بیفتید، اما مطمئن باشید که ارزش‌اش را دارد.

برای من بیش از هر چیز، صراحت لهجه‌ی «دریابندری» تحسین‌برانگیز بود؛ هم‌آن‌طور که «چاخان نکردن» ابراهیم گلستان را دوست دارم. گمان نمی‌کنم بتوان آدمی با این درجه از اعتبار و شهرت پیدا کرد که بنشیند و بی‌پرده از چند اشتباه‌اش در ترجمه‌ی رمان «رگتایم» (ای. ال. دکتروف) سخن بگوید یا این‌که خیلی رک بگوید از رمان «بوف کور» خوش‌اش نمی‌آید و این رمان به فلان دلایل «بسیار بد نوشته شده» و خیلی چیزهای دیگر.

افزون بر این‌ها، حرف‌های «دریابندری» در این کتاب، شامل نکاتی خواندنی و دست اول - هم از لحاظ تاریخ ادبیات و هم از لحاظ تحلیلی و نظری - ست. در این گفت و گو از مرتضا کیوان، نیما یوشیج، صادق هدایت، امبرتو اکو و «نام گل سرخ»، محمد قاضی و ترجمه‌اش از «دن کیشوت»، ذبیح‌‌اللاه منصوری، بهمن شعله‌ور و پشت‌پرده‌ی ترجمه‌اش از «خشم و هیاهو»ی فاکنر، نقاشی، ترجمه، ویرایش و خیلی چیزها و کسان دیگر می‌توان نشان و دقیقه‌ای یافت؛ آن هم با جذابیت زبان پیراسته و صریح «نجف دریابندری».

«یک گفت و گو» کتاب جذاب و خوش‌خوانی‌ست و گمان نمی‌کنم خواندن‌اش بیش از چند ساعت وقت‌ بگیرد، اما به اندازه‌ی چند کتاب، می‌آموزد.